LinkBack URL
Geri Linkler Hakkında
İstari'ye Dair II Öncelikle bu konuyu okumaya başlamadan [Dear Guest/Member you can't see link before replyclick here to register] adlı konuyu okumanızı öneririm.Zira bu konu devam niteliği taşımaktadır.Ancak şunu da belirtmekte fayda var ki burada sadece Gandalf'a ağırlık verilmiştir.
Gandalf kimdi? Bu soruya herkezin verebileceği birkaç cümlesi vardır.Ancak; şimdi okuyacaklarınız bilgilerinizi genişletmekle kalmayıp Gandalf'ı ve onun orta dünyaya geliş amacındaki yerini kendinize sorgulamanızı sağlayacaktır.
Sonraki günlerde (Krallık’ta şerrin gölgesi tekrar ortaya çıktığında) o zamanın bir çok “İnançlı”sı “Gandalf”ın Manwë’nin Tanquetil’deki gözetleme kulesine çekilmeden önceki son görüntüsü olduğuna inanıyordu (Gandalf Batı’da adının Olórin olduğunu söylemişti. Bu inanca göre Olórin bir takma isim, kimlik gizleme şekliydi). Bu husus hakkındaki gerçeği (tabii ki) ben de bilmiyorum ve eğer bilseydim bile Gandalf’ın söylediklerinden daha açık olmam yanlış olurdu. Yine de öyle olduğunu zannetmiyorum. Melkor döndükten sonra Dagor Dagorath’a ve Son’un gelişine kadar Manwë Dağ’dan inmeyecek.
Morgoth’u mağlup etmek için habercisi Eönwë’yi gönderen Manwë; Sauron’u yenmek için fazlasını değil ama daha düşük seviyede (ama güçlü), şüphesiz başta Sauron ile akran ve eşit olan bir meleksi ruh göndermez miydi? Adı Olórin’di. Ama Olórin hakkında Gandalf’ta ifşa ettiğinden fazlasını bilemeyeceğiz.
Bunu 16 mısralık aliteratif düzendeki bir şiir takip ediyor:
İrfanını öğrenecek misin. / o büyük esrarını
gelen Beş kişinin / uzak bir ülkeden?
Teki geri döndü / Diğerleri asla
İnsanlar’ın hakimiyetinde / arayacak Orta Dünya
Ta ki Dagor Dagorath / ve Kıyamet gelene dek
Nasıl duydun bunu: / gizli divanını
Batı’nın Efendileri’nin / Aman diyarındaki?
Uzun yollar artık kayıp / oraya giden
Ve ölümlü İnsanlar’a / Manwë konuşmaz
Eski-Batı’dan / bir rüzgar taşıdı
Uyuyanın kulağına / sükûnette
Gecenin gölgesinde / haberler geldiğinde
Unutulmuş ülkelerden / ve kayıp çağlardan
Yılların denizinden / arayıştaki düşünceye
Hepsi unutulmuş değil / Eldar Kralı tarafından
Sauron’u gördü / devamlı bir tehdit olarak…
Burada kitabın kapsamının dışında kalması gereken, Manwë’nin ve Valar’ın Numenor’un Düşüşü’nden sonra Orta Dünya’nın kaderiyle alakaları sorunu beliriyor.
“Ama Olórin hakkında Gandalf’ta ifşa ettiğinden fazlasını bilemeyeceğiz” sözlerine daha sonraları babam şunları eklemiş:
Olórin’in bir Yüksek-Elf adı olması ve onun için Valinor’da Eldar’ın bu ismi vermiş olması yada onlar için manalı bir “tercüme” olması dışında. Her iki durumda da ismin tam yada varsayılan manası neydi? Olor genellikle “rüya” olarak tercüme edilir; ama bu insan “rüyalar”ına tekabül etmez ve kesinlikle de uykuda görülen rüyalardan farklıdır. Eldar için bu hayalleri gibi hafızalarının canlı içeriği demektir: aslında vücudun o anki durumunda fiziksel olarak mevcut bulunmayan, zihindeki net görüntüler demektir. Ama yalnızca bir tasavvur değil de belirli biçim ve ayrıntılarla bezenmiş bir şekilde.
Ayrı bir etimolojik not benzer bir şekilde açıklamakta:
olo-s: görüntü, “fantezi”: Aslında kurgulanandan ayrı olarak önceden Eä’da bulunmayan ve ancak Sanat (Karmë) kabiliyeti olan Eldar tarafından görülebilir ve hissedilebilir kılınan “zihinsel inşa”nın Ortak Elfçe adı. Olos genellikle yalnızca sanatsal bir nesne içeren güzel bir inşa için kullanılır (örn: aldatma veyahut güç elde etme nesnesi olmayan).
Bu kökten türetilmiş kelimeler şöyle aktarılmıştır: Quenya olos “rüya, görüntü”, çoğul olozi/olori; õla- (gayri şahsi) “hayal etmek” olosta “rüya gibi”. Silmarillion’da Irmo’ya dönüştürülmeden önce “görüntülerin ve rüyaların efendisi” olan Vala’nın yani Lorine’in daha evvelki gerçek adı Olofantur’a değinilmiş (tıpkı Nurufantur’un Namo’ya (Mandos) dönüştürülmesi gibi. Ancak bu iki “kardeş” için çoğul olan Fëanturi Valaquenta’da kalmıştır).
olos, olor hakkındaki bu tartışma açıkça Valaquenta’da Olórin’in Valinor’da Lorien’de yaşadığı sözleriyle bağlantılıdır ve de şununla:
Elfleri sevdiği halde aralarında görünmeden veya onlardan birinin suretinde yürürdü ve onlar güzel görüntülerin ve kalplerine yerleştirdiği hikmet ilhamının nereden geldiğini bilmezlerdi.
Bu parçanın önceki halinde Olórin’in “Irmo’nun danışmanı” olduğu ve ona kulak verenlerde “henüz olmayan ama ileride Arda’nın zenginleştirilmesi için yapılabilecek güzel şeylerin” düşüncesi oluştuğu yazmaktadır.
İki Kule’de (Kitap 4 Bölüm 5) Henneth Annûn’da Faramir’in Gandalf’ın anlattıklarını ilettiği şu parçayı açıklayan bir not var:
Birçok ülkede birçok ismim vardır. Elfler arasında Mithrandir, Cüceler arasında Tharkûn; gençliğimde artık belleklerden silinmiş olan Batı’da Olórin idim, Güney’de Incánus, Kuzey’de Gandalf; Doğu’ya hiç gitmem.
Bu not Yüzüklerin Efendisi’nin 1966’daki ikinci baskısının yayınlanmasından öncesine ait ve şu şekilde:
Gandalf’ın varış tarihi kesin değildir. Deniz’in ötesinden geldi ve görünüşe göre “Gölge”nin tekrar yükselişinin ilk emarelerinin (şer yaratıklarının tekrar ortaya çıkması ve yayılması) gözükmeye başlamasıyla aynı zamanda. Ama Üçünücü Çağ’ın ikinci bin yılındaki yıllıklar ve kayıtlarda ondan çok nadir bahsedilmektedir. Muhtemelen uzun süre gezinmiş, işler ve olaylarla meşgul olmamış ama Sauron’a karşı çıkması beklenebilecek Elfler ve İnsanlar’ın kalplerini keşfetmekle vakit geçirmiştir. Kendi ifadesinde (yada ifadesinin başka bir halinde; aslında her iki durumda da tam anlaşılmamış) gençliğinde Batı’daki adının Olórin olduğunu, ama Elfler tarafından Mithrandir (Gri Gezgin), Cüceler tarafından Tharkûn (“Asa Adam” anlamında), Güney’de Incánus ve Kuzey’de Gandalf olarak anıldığını ama “Doğu’ya hiç gitmem” şeklinde belirtmiştir.
“Batı” burada Orta Dünya’nın bir parçası olmayan, Deniz’in ötesindeki Uzak Batı demektir ve Olórin ismi Yüksek-Elf dilindedir. Kuzey; sakinleri ve konuşan halkları Morgoth veya Sauron tarafından baştan çıkarılmamış, Orta Dünya’nın Kuzeybatı bölgelerine tekabül etmektedir. Düşman’ın geride bıraktığı kötülüklere karşı ve dönmesi halinde yardımcısı Sauron’a karşı yapılacak direnişin en kuvvetli olacağı bölgeydi burası.
Bu bölgenin sınırları doğal olarak belirsizdi; Doğu hududunda Carnen Nehri’nden onun Celduin (Akan Nehir) ile birleştiği noktaya ve Nurnen’e kadar olan bölge vardı. Güneyde de Güney Gondor’un kadim sınırları vardı (Esasında “Doğu”daki asıl ülkelerinin dışında olsa da Sauron tarafından Batı’ya ve Numenorlulara kasıtlı bir tehdit oluşturmak amacıyla işgal edilen Mordor da Kuzey sınırları içinde yer alırdı). Bu suretle “Kuzey” bütün bu geniş alanı kaplamaktadır: kabataslak olarak Batı’dan Doğu’ya Lune Körfezi’nden Núrnen’e ve Kuzey’den Güney’e Carn Dûm’dan Yakın Harad ve kadim Gondor arasındaki güney sınırlarına kadar. Núrnen’in ötesineyse Gandalf hiç gitmedi.
Bu parça onun seyahatlerinin uzak Güney’e kadar genişlettiğinin tek kanıtı. Aragorn “yıldızların tuhaf olduğu Rhûn ve Harad’ın uzak ülkeleri”ne girdiğini iddia eder.
Ancak bu Gandalf’ın da böyle yapmış olmasını gerektirmez. Bu efsaneler hep Kuzey merkezlidir; çünkü Morgoth ve yardımcılarına karşı mücadelenin genelde Kuzey’de gerçekleştiği tarihsel bir gerçek olarak sunulmaktadır. Böyle olmuş olmasının sebebi de Morgoth’dan kaçan Elflerle İnsanlar’ın hareketlerinin kaçınılmaz olarak batıya doğru, Kutlu Diyarlar’a yönelik olması ve Orta Dünya kıyılarının Aman’a en yakın olduğu noktaya kuzeybatıya doğru olmasıdır.
Harad “Güney” bu yüzden belirsiz bir terimdir. Düşüşünden önce Númenor İnsanları Orta Dünya’nın güneyindeki uzak kıyıları keşfetmiş olsalar da Umbar’ın ötesindeki yerleşimleri işgal edilmiş veyahut Númenor’daki Sauronca baştan çıkarılmış insanlar tarafından yapılmış, düşman hale gelmiş ve Sauron’un hakimiyetinin parçaları olmuşlardır. Ama Gondor ile bağlantı içinde olan Güney bölgeleri (Gondorlular Harad “Güney” diyorlardı Yakın yada Uzak fark etmeksizin) muhtemelen “Direniş”e daha kolay döndürülebilirlerdi ama öte yandan bu bölgeler Sauron’un Üçüncü Çağ’da en çok ilgilendiği yerlerdi; çünkü Gondor’a karşı kullanabileceği hazır insan gücünün kaynağıydı. Gandalf da işlerinin ilk zamanlarında bu bölgelere seyahat etmiş olabilir.
Ama onun asıl uzmanlık alanı bütün Kuzeybatı’yı, Lindon’u, Eriador’u ve Anduin Vadileri’ni kapsayan “Kuzey” idi. İttifakı öncelikle Elrond ve kuzeyli Dúnedain (Kolcular) ileydi. “Buçukluklar” üzerine kendine mahsus olan bir bilgisi ve sevgisi vardı; çünkü hikmeti onların çok büyük önemleri olduğunu haber veriyordu ve aynı zamanda da onların yaradılıştan gelen kıymetlerini fark etmişti.
Gondor ilgisini daha az çekmişti ve aynı sebeple de Saruman’ın ilgisini daha fazla: orası bilgi ve güç merkeziydi. Atalarından beri yöneticileri ve bütün gelenekleriyle Sauron’a düşmandılar. Siyasi anlamda ülkeleri ona bir tehdit olarak yükselmişti ve şimdiye kadar ancak silahlı bir direniş gücü sayesinde ayakta kalabilmişti. Gandalf onların kibirli yöneticilerine rehberlik etmek yada onları yönlendirmek için pek az şey yapabilirdi. Ve ancak güçleri zayıfladığında ve kaybedilen bir dava uğruna cesaret ve sebatkarlıkla yükseltildikçe, Gandalf onlar için derinden endişelenmeye başladı.
Incánus ismi bariz bir şekilde “yabancı”dır. Ne Westron, ne Elfçe (Sindarin yada Quenya) ne de Kuzey İnsanları’nın yaşayan dillerinden biriyle açıklanabilmektedir. Thain’in Kitabı’ndaki bir notta Haradrim dilinde “Kuzey casusu” (Inkā+nūs) anlamına gelen bir kelimenin Quenya’ya uyarlaması olduğu yazmaktadır.
Hobbit ve Cüce isimlerindeki gibi Gandalf da ismin İngilizce hikaye için değiştirilmiş halidir. İçinde gandri’yi (bir asa, özellikle “büyü” için kullanılan bir asa) barındırdığı ve “asalı bir elf kişi” anlamına gelebileceği için kullandığım aslı Norveççe olan bir isimdir (Völuspa’da bir Cüce için kullanılmıştır)Gandalf bir Elf değildi; fakat Elflerle dostluğu ve ittifakı iyi bilindiğinden İnsanlar onu Elflerle ilişkilendirmişlerdir. “Kuzey”e atfedildiğine göre Gandalf bir Westron ismi; ancak Elf dillerinden türememiş unsurlardan oluşmuş bir Westron ismi temsil ediyor olmalıdır.
Gandalf’ın “Güney’de Incánus” sözlerinin anlamına ve etimolojisine bambaşka bir bakış (1967’de yazılmış bir nottan):
“Güney’de” lafıyla ne denmek istediği çok belirsizdir. Gandalf “Doğu”yu ziyareti tamamen reddetmiştir ama görünen o ki seyahatlerini ve koruyuculuğunu Elflerin ve Sauron’a düşman halkların yaşadığı batı ülkeleriyle sınırlamıştır. Harad’a (yada Uzak Harad’a!) yolculuk yapmış olması yada o az bilinen bölgelerin yabancı dillerinde bir isme sahip olacak kadar orada kalmış olması pek de ihtimal dahilinde gözükmüyor. Bu yüzden “Güney”, Güney Gondor demek olmalı (Gondor gücünün zirvesindeyken hükümdarlığı içinde olan bütün o geniş topraklar). Ancak bu Hikaye’nin zamanında Gandalf’ın Gondor’da Mithrandir olarak çağırıldığını görüyoruz (mevkili insanlar yada Númenor asıllı olanlarca; Denethor, Faramir vs gibi). Bu Sindarin’dir ve Elfler tarafından verilmiştir ama Gondor’daki mevki sahibi insanlar bu dili bilir ve kullanırlardı. Westron yada Ortak Lisan’daki “popüler” isim “Gri Pelerin” anlamına gelmekteydi ama çok önceleri türetildiği için artık antik bir hale gelmişti. Belki de bu Éomer tarafından Rohan’da kullanılan Grihamut şeklinde temsil edilmiştir.
Babam bu notunu “Güney’de”nin Gondor’a tekabül ettiği şeklinde ve Incánus’un (Olórin gibi) Quenya’nın bilenler tarafından hala sıkça kullanıldığı ve Numenor’daki gibi birçok tarihi kaydın dili olduğu zamanlarda türetilmiş bir Quenya isim olduğu ifadesiyle bitirmiş.
Yılların öyküsü’nde Gandalf’ın Üçüncü çağ’ın 11. yüzyılının başlarında Batı’da gözüktüğü söylenmektedir. Eğer Gondor’a orada bir isim yada isimler edinecek kadar sık ve uzun ziyaretlerde bulunduysa başlarda – diyelim ki Atanatar Alcarin’in hükümranlığında yani Yüzük Savaşı’ndan 1800 yıl kadar önce – o zaman Incánus’un onun için türetilmiş ama daha sonra kullanılmaz olmuş Quenya bir isim olması ve daha sonraları yalnızca bilenlerin hatırladığı bir isim haline gelmesi mümkündür.
Bu faraziye üzerine şu Quenya unsurlardan bir etimoloji sunulmuştur: in(id)- “zihin” ve kan- “yönetici” özellikle cáno, cánu “yönetici, vali, başkan”daki gibi (Turgon ve Fingon’un isimlerinde de sonraki ikinci bir unsuru oluşturuyor bunlar). Bu notta babam Latince bir kelime olan incánus yani “gri saçlı”ya Yüzüklerin Efendisi” yazılırken Gandalf isminin aslı olarak değinmiş. Eğer bu doğruysa gerçekten de çok şaşırtıcı bir durumdur. Tartışmanın sonunda babam Quenya isim ve Latincesinin benzeşmesine “kaza” olarak bakılması gerektiğini söylüyor. Aynı şekilde Sindarin Orthank “Çatallanmış Yükselti” Anglo-Sakson orpank “Kurnaz Aygıt” kelimesiyle örtüşmektedir ki o da Rohirrim dilindeki ismin tercümesidir.
Bitmemiş Öyküler çevirisidir.Kafanız bazı yerlerde karışabilir normaldir tekrar okumanızı öneririm ;)
Çeviri alıntıdır.Çeviriyi yapan arkadaşa teşekkürler.
Alıntı İle Cevapla
Orjinal Mesaj Elven_Prince Tarafından Yazıldı
[Dear Guest/Member you can't see link before reply
